Szanowny Panie Ministrze! Niniejszym wnoszę o uchylenie art. 24 ust. 1 ustawy o systemie
Szanowny Panie Ministrze! Niniejszym wnoszę o uchylenie art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU.98.137.887) w całości, jako sprzecznego z art. 2, 21, 30 i 38 Konstytucji i istotą demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Uzasadnienie.
Pełna treść art. 24 ust. 1 tej ustawy brzmi: W razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100% nieopłaconych składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty przysługuje odwołanie do sądu według zasad określonych w art. 83.
Artykuł ten daje ZUS możliwość dowolnego nakładania tzw. opłat dodatkowych na opóźniających się z opłacaniem składek płatników - bez względu na przyczynę opóźnienia. Proceder nakładania tych opłat jest szczególnie niebezpieczny w sytuacji kryzysu i obniżenia koniunktury, gdyż wymierzenie płatnikowi składek dodatkowej opłaty do wysokości 100% nieopłaconych składek powoduje, że zobowiązania płatników względem ZUS nabierają charakteru zobowiązań pańszczyźnianych. Trudno także przypuszczać, aby działający na rynku, przeciętnie rozsądny płatnik celowo nie opłacał składek i w ten sposób prowokował sankcje ze strony ZUS. W panującej obecnie w kraju sytuacji gospodarczej i ogólnym kryzysie opóźnienia w opłacaniu składek są całkowicie uzasadnione. W obecnej ciężkiej sytuacji, jaką mamy w kraju, uznawanie przez ZUS niepłacących składek płatników za ˝szczególne przypadki naruszenia dyscypliny płatniczej˝ i wykorzystywanie sytuacji do nakładania opłaty dodatkowej na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy i fakt takiego nałożenia nie tylko naruszają art. 2 Konstytucji, ale też zasadę lojalnego postępowania państwa względem obywateli wyrażoną w art. 8 KPA w zw. z art. 123 ustawy, popartą rozlicznymi wyrokami Trybunału Konstytucyjnego. W obecnej sytuacji gospodarczej niemożliwość stosowania art. 24 ust. 1 ma postać niemożliwości obiektywnej. Za szczególnie niemoralny należy uznać fakt, że nakładanie opłat dodatkowych na podstawie tego artykułu stanowi dla ZUS źródło dodatkowego dochodu - istotnego w sytuacji zadłużonej instytucji państwowej, aczkolwiek całkowicie niedopuszczalnego w kontekście rozlicznych faktów naruszania przez ZUS prawa (tzw. lewe renty, odmowa wypłaty świadczeń należnych z mocy ustawy etc.). Sam fakt pojawienia się takiego artykułu w ustawie świadczy o nielojalnym traktowaniu obywateli przez ustawodawcę i narusza art. 2 Konstytucji, który nadaje RP przymiot państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Z powyższego zaś wynika dla instytucji państwowych - w tym ZUS - imperatyw lojalnego traktowania obywateli i wydawania decyzji adekwatnych do istniejącego stanu rzeczy, uwzględniających w szerokim aspekcie sytuację obywatela. Jest jasne, że aby obywatel mógł terminowo regulować swoje zobowiązania względem ZUS, musi mieć na to pieniądze w terminie, które to pieniądze musi wpierw zarobić, co w dzisiejszej rzeczywistości społeczno-gospodarczej nie jest sprawą łatwą. Z drugiej strony można by było zarzucić obywatelowi, że nie musi prowadzić działalności gospodarczej, skoro nie potrafi terminowo wnosić opłat do ZUS, tylko że taki obywatel po zamknięciu swojej firmy staje się klientem Skarbu Państwa, a zarzut ów w swej istocie jest sprzeczny z zasadą stwarzania przez państwo warunków do pracy i pełnego efektywnego zatrudnienia (art. 10 § 3 Kodeksu pracy + umowy międzynarodowe, ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu). Taki sam zarzut można by było postawić wszystkim firmom niepłacącym terminowo składek do ZUS, ale z obiektywnego charakteru kryzysu gospodarczego wynika, że byłby to zarzut absurdalny, bowiem wyzbycie się jedynego źródła dochodu w czasie kryzysu nie jest równoznaczne z tym, że się znajdzie następne. Z obiektywnego charakteru kryzysu gospodarczego i art. 2 Konstytucji wynika, że jeżeli Państwo nie jest w stanie pomóc obywatelowi przetrwać kryzys i zredukować obciążenia nałożone na obywatela ustawą, to przynajmniej nie powinno przeszkadzać i dodatkowo go nie obciążać ciężarami, których nałożenie w warunkach kryzysu może dla obywatela oznaczać ruinę. I właśnie dlatego stosowanie art. 24 ust. 1 SUSU w warunkach kryzysu jest niedopuszczalne z mocy Konstytucji, choć pod względem formalnoprawnym - na poziomie ustawy - ZUS mógł się na ów przepis powołać. Nie zmienia to jednak faktu, że wydawanie na podstawie art. 24 ust. 1 decyzji w sprawie nałożenia na podmioty działające w warunkach kryzysu opłaty dodatkowej stanowi szczyt prawa, a jako że już dawno temu stwierdzono, że ˝szczyt prawa to szczyt bezprawia˝ (summum ius, summa iniuria), wracamy w tym momencie na grunt art. 2 Konstytucji i kółko się zamyka.
Ponadto należy podkreślić, że sytuacja prawna rzeczonego art. 24 ust. 1 ustawy jest łudząco podobna do sprawy, jaka była już przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego (wyrok TK z 29 kwietnia 1998 r. K 17/97, OTK ZU 1998/3 poz. 30). Dodatkowa opłata - będąca w istocie sankcją administracyjną - co jest przejawem nadmiernego fiskalizmu nieuwzględniającego interesu strony obciążonej opłatą dodatkową, a uwzględniającego jedynie interes ZUS, rozrastający się na dodatek w wyniku niefrasobliwości jego orzeczników.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że istnienie art. 24 ust. 1 ustawy narusza art. 21 ust. 2 Konstytucji, ZUS bowiem, nakładając opłaty dodatkowe, dokonuje de facto wywłaszczenia, i na dodatek na niesłuszny cel społeczny, jakim jest pokrycie dziury finansowej w systemie ubezpieczeń społecznych.
Ponadto należy także wskazać, że zgodnie z art. 53 i 61 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U.: 1999.101.1178) państwo stwarza korzystne warunki dla rozwoju i funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw oraz wspiera działalność gospodarczą i czyni to w każdy możliwy sposób (bo wyliczony w ustawie katalog zadań w tym zakresie ma charakter przykładowy i jest otwarty). Istnienie w systemie prawa art. 24 ust. 1 ustawy kłóci się z zasadą wspierania działalności gospodarczej.
Porro, nakładanie opłat dodatkowych do wysokości 100% nieopłaconych składek w warunkach kryzysu i bezrobocia narusza art. 30 w zw. z art. 38 Konstytucji, z których to artykułów wynika prawo obywatela nie tylko do życia, lecz także do godnego życia.
Uwzględniając wszystko, co powyższe, należy stwierdzić, że istnienie art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń w najmniejszym stopniu nie czyni zadość zasadom prawidłowej legislacji i jest nie do utrzymania w świetle obowiązującego porządku prawnego i ładu konstytucyjnego. W swojej istocie służy on jedynie przerzucaniu w majestacie prawa zadłużenia ZUS na obywateli. Wnoszę zatem o jego natychmiastowe usunięcie z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w ogóle z systemu prawa polskiego.
Jakie jest stanowisko Pana Premiera w powyższej sprawie?
Poseł Waldemar Borczyk
Warszawa, dnia 1 kwietnia 2004 r.