Szanowny Panie Premierze! Niniejszą interpelację kieruję do Pana Premiera, gdyż odpowiedź na nią powinna
Szanowny Panie Premierze! Niniejszą interpelację kieruję do Pana Premiera, gdyż odpowiedź na nią powinna zawierać stanowisko co najmniej Ministra Gospodarki i Ministra Skarbu Państwa, a także prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
Sprawa budowy bloku energetycznego Pątnów II w Zespole Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin ostatnimi czasy zaprząta uwagę mieszkańców Wielkopolski, lecz nie tylko z tego powodu jest ona dla mnie niezwykle istotna. Problem ten bowiem ma swoje niebagatelne znaczenie dla polskiej energetyki, a więc i gospodarki oraz rynku pracy. Wstrzymanie budowy i ewentualne jeszcze inne trudności ZE PAK S.A. (czego się boją przede wszystkim pracownicy) może spowodować poważne załamanie w systemie elektroenergetycznym kraju. Trzeba zaznaczyć, że ZE PAK to bardzo dobre przedsiębiorstwo z dużymi perspektywami, które produkuje tani prąd z węgla brunatnego wydobywanego odkrywkowo. Obecnie najważniejszą sprawą dla firmy jest:
- dokończenie nowo rozpoczętej inwestycji, tj. budowy bloku energetycznego o mocy 464 MW w Elektrowni Pątnów II,
- następnie modernizacja starych bloków Elektrowni Pątnów I,
- rozpoczęcie budowy instalacji odsiarczania spalin dla Elektrowni Pątnów I.
Bez nowego bloku stracone zostaną setki milionów zł, a bez modernizacji dzisiaj pracujących bloków, dostosowującej przedsiębiorstwo do wyśrubowanych norm europejskich, przed firmą może stanąć widmo zaprzestania pracy i zwolnienia ludzi. ˝Kombinat˝ ten natomiast daje bezpośrednio i pośrednio pracę dziesiątkom tysięcy ludzi (w samym PAK-u zatrudnionych jest ok. 1700 osób, w spółkach zależnych drugie tyle, a w kopalniach ok. 11 000 pracowników). Dodatkowo, zresztą jest to wiadome fachowcom, zaczęta i zatrzymana inwestycja wyjątkowo szybko się dekapitalizuje. PAK obecnie ponosi ok. 3 mln euro strat z tytułu kosztów zatrzymania inwestycji Pątnowa II, a do marca bieżącego roku koszty te wyniosły już ok. 25 mln euro. Są to sumy niebagatelne.
W obecnej chwili 50% akcji PAK posiada Skarb Państwa, 38,9% Elektrim (podobno, po ostatnich zakupach od pracowników, udział ten został już zwiększony do ponad 41%), a pozostałe 11,1% (jeśli informacje, jakie do mnie dotarły, są prawdziwe, to udział ten zmniejszył się już na rzecz Elektrimu) - pracownicy. W celu rozpoczęcia inwestycji Elektrim podpisał umowę prywatyzacyjną o wartości 1 mld USD. Zapisano tam też odkupienie pozostałych 50% akcji od Skarbu Państwa. Elektrim kupił pierwsze 20% akcji za 87,9 mln USD i podwyższył kapitał ZE PAK, co dało mu 38,9% akcji. Wg umowy, ma teraz zarząd operacyjny w PAK-u, tzn. sam podejmuje wszystkie bieżące decyzje.
Jeśli zaś chodzi o obecne plany Elektrimu, to koncern ten chce wznowić wstrzymaną inwestycję budowy bloku energetycznego o mocy 464 MW w Zespole Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin (rozpoczęto ją w 2001 r., a wstrzymało ostatecznie w maju 2003 r.), ale nie potrafi spiąć jej finansowania. Według wcześniejszych informacji agencji ISB, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) miał udzielić Elektrimowi pożyczki w wysokości ok. 75 mln euro. Koszt całej inwestycji oszacowany został natomiast na 570 mln euro. Według wcześniejszych informacji, na dokończenie budowy potrzeba byłoby jeszcze około 340 mln euro PAK miał otrzymać także kwotę 230 mln PLN pożyczki od NFOŚiGW, ale była ona uwarunkowana podpisaniem stosownych umów z konsorcjum banków, co nie może dojść do skutku. Należy przy tym pamiętać, że w sytuacji przerwania inwestycji dodatkowe koszty jej wznowienia wyniosą około 60 mln euro. Tak więc kontynuowane inwestycji jest bardzo ważne - żeby nie powiedzieć, iż należy do niego dążyć za wszelką cenę.
Powołując się na doniesienia prasowe, należałoby stwierdzić, że Elektrim ma niemało problemów. Może to bardzo utrudnić lub wręcz uniemożliwić zakończenie budowy bloku energetycznego Pątnów II. W maju 2002 r. banki (pod przewodnictwem Citibanku) wypowiedziały PAK 392 mln USD kredytu. Chciałbym dowiedzieć się od Pana Premiera, jakie jest rozeznanie w tej sprawie - czym kierowały się banki przy podjęciu tej decyzji i czy tylko trudnościami Elektrimu oraz jego spółek zależnych. Elektrim dawał co prawda 100% gwarancji na inwestycję, ale, jak mnie poinformowano, główny wykonawca, Elektrim Megadex (własność Elektrimu), ma poważne problemy z tytułu niezapłaconego VAT z zeszłych lat na dziesiątki mln zł. Inny wykonawca - Rafako - też jest zależny kapitałowo od Elektrimu, a ponadto francuski Alstom, firma wspomagająca Elektrim w omawianej inwestycji, również miał problemy i został dokapitalizowany przez rząd francuski na ok. 4 mld euro. Wszystko to razem w pewien sposób może czynić gwarancję Elektrimu nieaktualną. Powstaje pytanie: Co rząd zamierza przedsięwziąć w przypadku narastania problemów Elektrimu i niemożności dokończenia inwestycji przez tę spółkę? Zwłaszcza że obecnie i sam PAK ma z tego tytułu kłopoty, ponieważ chcąc podtrzymać realizację projektu, udzielił spółce Pątnów II pożyczki w wysokości 48 mln euro i sam zaciągnął pożyczkę w wysokości ok. 32 mln euro. Ta ostatnia jest, jak mi się zdaje, zaciągnięta w spółce zależnej od Elektrimu, więc kółko zobowiązań zamyka się w bardzo dziwny sposób. Chciałbym się dowiedzieć: Co wie Pan Premier na ten temat i czy było przyzwolenie Skarbu Państwa na te dziwne operacje finansowe?
Jak już była mowa, wiosną 2003 r. wstrzymano budowę inwestycji Francuski Alstom, główny dostawca urządzeń, zażądał od PAK 13 mln euro należności i planuje wszcząć egzekucję swojej wierzytelności. Obecnie Elektrim, ze względu na poważne kłopoty, prosi o przesunięcie o 12 miesięcy zakończenia inwestycji, tj. do marca lub lipca 2006 - i ma podobno na to zgodę Skarbu Państwa (czy tak?). Z informacji, jakie do mnie docierają, wynika też, że PAK występuje o zgodę na sprzedaż pozostałych 50% udziałów po niższej cenie, niż zawarto w umowie prywatyzacyjnej z 1999 r. Proponuje się za nie 80 mln euro, a w umowie wyceniono je na 300 mln euro. Pozostaje jeszcze temat sprzedaży kopalni węgla brunatnego w Adamowie i Koninie. Elektrimowski pakiet 38,9% akcji stanowi zabezpieczenie na 300 mln PLN. Firma zainwestowała już 209 mln EUR (250 mln EUR wg Pulsu Biznesu) - łącznie z zakupem akcji. Trudno dziś ocenić, jak Elektrim poradzi sobie z tymi problemami. Gotowa strategia rządu z pewnością jednak pozwoliłaby zminimalizować ewentualne straty, w przypadku całkowitego zatrzymania inwestycji, lub też przyspieszyć jej dokończenie, gdyby zawierała propozycje rozwiązania kłopotów.
Jeśli zaś chodzi o sam ZE PAK S.A., to ocena jego aktualnej sytuacji ekonomiczno-finansowej za 2003 rok i I kwartał 2004 roku wraz z oceną płynności finansowej podobno napawa optymizmem. Czy Pan Premier to potwierdza?) To samo dotyczy elektrowni: między innymi wskaźnik awaryjności z 4% w 2002 r. obniżył się do 2,8% w 2003 r. Obniżono również jednostkowe koszty produkcji: cena GJ/zł w KWB Konin S.A. i KWB Adamów S.A. w latach 2002-2003 spadła o 3 grosze. Udało się ponadto w pełni zrealizować zadania w zakresie sprzedaży (przekroczenie budżetu w tym zakresie) - była to najwyższa sprzedaż w historii ZE PAK S.A.
Zakład ma jednak też pewne problemy, które - jak się zdaje - Rząd powinien uwzględnić w tworzeniu strategii działania. Chodzi tu o zobowiązania finansowe spółki. Otóż należności ZE PAK S.A. związane z realizacją Pątnowa II stanowią krótkoterminowe pożyczki udzielone spółce, które miały być przez nią spłacone po uzyskaniu zamknięcia finansowego. Łączna kwota tych pożyczek według bilansu na 31.12.2003 r. wynosi 366,7 mln zł. Ponadto po stronie zobowiązań ZE PAK S.A. widnieje pożyczka udzielona przez Embud w kwocie 155,7 mln zł (o czym już wspomniałem). Określając zobowiązania wynikające z projektu Pątnów II, należy również wziąć pod uwagę poręczenia i gwarancje udzielone przez ZE PAK na rzecz Alstom w kwocie 35,5 mln EUR (167,5 mln zł). Zobowiązania te nie są jeszcze uwidocznione w bilansie ZE PAK S.A., jednak wysunięte przez Alstom roszczenia, w kwocie ok. 13,4 mln euro, z terminem zapłaty do końca marca 2004 roku powodują dodatkowe obciążenia dla ZE PAK S.A. Jak zostałem poinformowany, sama spółka Pątnów II posiada również deficyt finansowy. Według dotychczasowego rozliczenia inwestycji spółka ma 18,5 mln EUR nierozliczonej z Elektrim Megadex S.A. zaliczki, zaś po stronie pasywów 40,5 mln EUR zobowiązań wobec generalnego wykonawcy - Elektrim Megadex S.A. Różnica między nierozliczoną zaliczką a zobowiązaniami wynosi 22 mln EUR. Niepokojące jest to, że spółka nie posiada żadnej wolnej gotówki i ma do zapłacenia 22 mln EUR zobowiązań wobec generalnego wykonawcy, po odliczeniu zapłaconej mu zaliczki. Z drugiej strony ZE PAK S.A. jest zobowiązany spłacić Embudowi w terminie do 15 czerwca 2004 r. pożyczkę w kwocie 32 mln EUR (155,7 mln zł wg bilansu na dzień 31.12.2003 r.). Nadto Spółka musi się liczyć z roszczeniami grupy Alstom z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji na łączną kwotę 35,5 mln EUR.
Z dostarczonych, informacji wynika natomiast, iż w latach 2001-2003 płynność finansowa ZE PAK S.A. była znacznie gorsza, niż wyżej opisano. W ostatnim roku deficyt w kapitale obrotowym Spółki wyniósł blisko 191 mln zł. Bardzo niskie wskaźniki płynności jednoznacznie pokazują problemy płatnicze ZE PAK S.A. Sytuacja ta może ulec pogorszeniu. Należałoby się tym bardziej zastanowić, jakie szkody wywoła dalsze wstrzymywanie inwestycji i co to będzie oznaczać dla ZE PAK.
Otóż wedle wszelkiego prawdopodobieństwa na straty finansowe ZE PAK w wyniku wstrzymania realizacji projektu Pątnów II mogą się złożyć następujące elementy: Po pierwsze, utrata dochodów z projektu (NPV), ponadto przepadnięcie kapitału zakładowego oraz pożyczek krótkoterminowych udzielonych Spółce, dalej roszczenia grupy Alstom z tytułu udzielonych gwarancji i poręczeń. I, jak by się wydawało, najdotkliwsze: utrata dochodów z tytułu zaniechania lub opóźnienia projektu Pątnów II.
Ostatnią sprawą związaną z zaistniałą sytuacją, a poważnie niepokojącą dzisiaj liczną grupę pracowników - do tego stopnia, iż gotowi są oni na strajk - jest to, że zgodnie z umową prywatyzacyjną Elektrim miał do końca 2003 r. wykupić akcje od pracowników PAK. Cenę ustalono na 242 zł. W grudniu inwestor złożył ofertę niższą o 45%, zaznaczając jednocześnie, że jej przyjęcie jest dobrowolne. Nie wyjaśnił jednak, co zaproponuje akcjonariuszom PAK, tym, którzy się na nią nie zgodzą. Ponoć obniżenie oferty cenowej jest związane m.in. z kilkakrotnym spadkiem wartości aktywów energetycznych. Jednak pracownicy nie przyjmują do wiadomości takich argumentów. Ponadto obawiają się w ogóle upadku firmy i o swoje miejsca pracy. Wspomniałem już bowiem wyżej, że problem nie dotyczy tylko spięcia finansowego i zakończenia inwestycji Pątnów II, ale również realizacji modernizacji w bloki energetyczne Pątnów I. Niewykonanie tej inwestycji mogłoby skutkować zamknięciem pracy Pątnowa I i zwolnieniem pracowników.
W tej sytuacji chciałbym zadać Panu Premierowi, oprócz już wyżej wymienionych, kilka pytań dodatkowych:
1. Co zawiera umowa prywatyzacyjna i czy prawdą jest, iż Elektrim, mimo że Skarb Państwa posiada w spółce 50% akcji, posiada samodzielny zarząd operacyjny? Jaki wpływ na działalność spółki ma w tej sytuacji Skarb Państwa?
2. Czy Rząd ma gotowy plan działania dotyczący rozwiązania opisanych w interpelacji problemów, a jeśli tak, to co tenże plan przewiduje?
3. Czy w obliczu problemów, o jakich jest mowa wyżej, Rząd rozważa wprowadzenie do ZE PAK S.A. dodatkowego inwestora lub dodatkowego inwestora strategicznego do spółki Pątnów II?
4. Jakie kroki podejmie Skarb Państwa, jeśli Elektrim nie będzie w stanie wznowić inwestycji, i czy złożenie wniosku przez Elektrim o postępowanie układowe w 2001 roku może mieć znaczenie dla wartych ponad 1 mld dolarów inwestycji w ZE PAK S.A.?
5. Jak wyglądają działania na rzecz pozyskania kredytu głównego z EBOiR i co z kredytem pomostowym, jakiego miał udzielić BRE Bank?
6. Jakie są powody trudności sfinalizowania umów kredytowych z bankami komercyjnymi? Stan aktualny potwierdza, że nie wynegocjowano projektu umowy kredytowej oraz że nie jest tworzone konsorcjum bankowe, lecz rozmowy trwają z kilkoma bankami jednocześnie. To może powodować zgłaszanie przez poszczególne banki coraz to nowych warunków. Czy Rząd coś robi w tej sprawie? Jak jest planowane całościowe rozwiązanie problemu finansowania i realizacji budowy nowego bloku energetycznego oraz modernizacji dotychczasowych bloków Pątnowa I?
7. Czy Rząd rozważa udzielenie poręczenia kredytowego Skarbu Państwa lub PSE S.A. pod omawianą inwestycję, a jeśli nie, to dlaczego?
8. Istnieje potencjalne zagrożenie spadku wartości ZE PAK S.A., gdyż nie wydaje się możliwe spłacenie 32 mln euro pożyczki od Embud, a Megadex posiada zaliczkę 18,5 mln euro, a Elektrimowi nie udaje się sprzedać tej spółki. Jak więc ZE PAK S.A. odzyska wpłaconą zaliczkę? Czy jest wiadome, jak Elektrim zamierza przeciwdziałać temu zagrożeniu? A co zamierza w tej sytuacji Skarb Państwa?
9. Kto ma być generalnym wykonawcą nowej inwestycji i dlaczego nastąpiły w tej sprawie zmiany?
10. Czy Rząd przewiduje wejście do inwestycji w ZE PAK S.A. Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE), a jeśli tak, to w jakiej formie? Jak taka koncepcja się ma do strategii Rządu dotyczącej przyszłości sektora elektroenergetycznego w Polsce?
11. Czy w realizacji projektu Pątnów II jakąś rolę mają odegrać spółki PSE, np. Elektrownie Szczytowo-Pompowe (ESP) lub PSE Electra, a jeśli tak, to jaką?
12. Czy obecne problemy z prowadzeniem inwestycji nie odbiją się na bezpieczeństwie energetycznym kraju oraz sytuacji społeczno-ekonomicznej regionu?
13. Czy Rząd przewiduje objęcie pracowników PAK osłonami w razie niepowodzenia inwestycji? Czy przygotowywane są inne plany na wypadek złych scenariuszy rozwoju sytuacji, jeśli tak, to jakie?
Poseł Adam Stanisław Szejnfeld
Warszawa, dnia 15 kwietnia 2004 r.