Po zapoznaniu się z projektami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zgłoszonym do Sejmu przez
Po zapoznaniu się z projektami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zgłoszonym do Sejmu przez Prezydenta RP oraz projektem poselskim wynikają sprzeczne interesy szkół wyższych w zakresie regulacji dotyczących funkcjonowania systemu.
Projekt poselski rozwiązuje wiele spraw, których domagają się środowiska akademickie. Szczególnie ważne jest to, że zadbano o podwyższenie wymagań dotyczących przewodów doktorskich znosząc równocześnie stopień naukowy doktora habilitowanego. Ustalono nowy system stanowisk akademickich oraz zasady powoływania na stanowiska profesorów uczelni państwowych w drodze otwartego konkursu. Szereg innych przepisów tej ustawy zmierza do realizacji zgłaszanych przez środowiska naukowe postulatów, z wyjątkiem rezygnacji z dożywotniego tytułu naukowego profesora nadawanego przez Prezydenta RP. Projekt ten powinien być uzupełniony i dostosowany do sytuacji, która zarysowuje się obecnie w europejskim obszarze edukacyjnym.
Natomiast projekt, który został wniesiony z inicjatywy prezydenta, nie stwarza podstawy do rozwiązania obecnych trudności szkolnictwa wyższego, gdyż w porównaniu z projektem poselskim obejmuje dużo mniejszy zakres regulacji, nie naruszając dotychczasowych zasad działania wyższych uczelni w najważniejszym dla nich obszarze rozwoju kadr akademickich. Znaczna część zawartych w nim przepisów wprowadza nowe rozwiązania w zakresie administrowania uczelniami, podziału kompetencji, trybu zatrudniania i zwalniania pracowników, a także współpracy krajowej i międzynarodowej. Nie wdając się w ocenę projektowanych rozwiązań, trzeba ogólnie stwierdzić, że w tym projekcie ustawy główne problemy postulowane przez środowiska naukowe nie znalazły właściwego rozwiązania, a wiele przepisów, które wymagają radykalnych zmian, zachowano w kształcie dotychczasowym. Nie stworzono odpowiednich warunków prowadzenia przewodów doktorskich, które zapewniłyby właściwy poziom doktoratów, natomiast pozostawiono ogólnie krytykowany stopień doktora habilitowanego, od którego nadal ma zależeć uzyskanie stanowiska profesora. Nie daje to żadnej gwarancji właściwego doboru kandydatów na te stanowiska, a nader często stanowi istotną przeszkodę w zatrudnianiu przez uczelnię wybitnych specjalistów zarówno z kraju, jak i z zagranicy (gdzie habilitacja jest często pojęciem nieznanym). Nie stworzono także narzędzi do prowadzenia racjonalnej polityki personalnej w uczelniach, uchylając się od ustanowienia jednoznacznej zasady, że mianowany nauczyciel akademicki jest pracownikiem tylko jednej uczelni, a o jego karierze decyduje rzetelna ocena jego osiągnięć naukowych i dydaktycznych. Pozostawienie dotychczasowego, skomplikowanego i niezbyt konsekwentnego systemu stopni naukowych i stanowisk nauczycieli akademickich miałoby nadal niekorzystny wpływ na rozwój naukowy młodych pracowników uczelni. Brak jawności dotyczącej dorobku zawodowego pracowników, ich awansów, a także poziomu ich wynagradzania, pozostawia tę podstawową dziedzinę zarządzania zespołami pracowników w uczelniach państwowych pod wpływem układów nieformalnych, podejmujących istotne dla zatrudnionych decyzje na podstawie niejasnych, a często nieobiektywnych kryteriów. Poważnym brakiem jest również to, że nie zaprojektowano instytucji o charakterze arbitra rozstrzygającego spory między mianowanymi pracownikami a zatrudniającą ich uczelnią.
Przytoczone uwagi krytyczne stanowią dostateczną podstawę do sformułowania opinii, że dla dobra szkolnictwa w Polsce projekt ustawy będący przedmiotem inicjatywy prezydenta powinien być wycofany spod debaty sejmowej. Jest on zbyt mocno obciążony wpływem osób, które są zainteresowane utrzymaniem szkolnictwa wyższego w obecnym stanie, który niedostosowany jest do szybko rozwijającej się sytuacji zarówno w naszym kraju, jak i w całym obszarze edukacyjnym krajów europejskich. Podstawą nowego prawa o szkolnictwie wyższym powinien być projekt wprowadzony z inicjatywy poselskiej, który stwarza polskim uczelniom warunki do skutecznego rozwiązywania narosłych problemów, otwierając przed nimi drogę prawidłowego rozwoju.
Czy Pan Minister rozwiąże problemy w szkolnictwie wyższym?
Z poważaniem
Poseł Józef Laskowski
Suwałki, dnia 6 lipca 2004 r.