Szanowny Panie Ministrze! Ministerstwo Gospodarki i Pracy w Uzupełnieniu Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego
Szanowny Panie Ministrze! Ministerstwo Gospodarki i Pracy w Uzupełnieniu Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego określiło kryteria, jakie muszą spełnić studenci ubiegający się o stypendia z funduszy unijnych. Według tych zasad o stypendia mogą ubiegać się studenci mieszkający na obszarach zmarginalizowanych. Oprócz oczywistych i niebudzących kontrowersji kryteriów definiujących obszary zmarginalizowane (np. obszary wiejskie, tj. tereny położone poza granicami administracyjnymi miast, miasta do 20 tys. mieszkańców, zdegradowane dzielnice miast i obszary powojskowe wyznaczone Lokalnymi Programami Rewitalizacji) przyjęto również zasadę, iż terenami zmarginalizowanymi są obszary kwalifikujące się do wsparcia w ramach Działania 3.2 Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Te ostatnie wyznaczono na podstawie kryteriów, które są źle skonstruowane i nie wskazują terenów faktycznie zagrożonych marginalizacją.
Wystarczy popatrzeć na mapkę Polski, na której białym kolorem zaznaczono te powiaty, które zdaniem Ministerstwa Gospodarki i Pracy nie podlegają restrukturyzacji i nie kwalifikują się do pomocy w ramach Działania 3.2 ZPORR. Najwięcej ˝białych plam˝ znajduje się na tzw. ścianie wschodniej. W woj. katowickim jedynym powiatem będącym ˝białą plamą˝ jest powiat gliwicki. Trudno się zgodzić z twierdzeniem, że wskazane przeze mnie tereny nie wymagają restrukturyzacji i nie powinny korzystać z funduszy unijnych w ramach Działania 3.2.
Aby zostać zakwalifikowany jako obszar podlegający restrukturyzacji, powiat musiał spełnić dwa spośród trzech kryteriów, tj:
1) średnia stopa bezrobocia w latach 1999-2001 co najmniej 15%,
2) średni udział zatrudnionych w przemyśle w latach 1999-2001 powyżej 30%,
3) spadek zatrudnienia w przemyśle w relacji do pracujących ogółem w latach 1999-2001 powyżej 50%.
Wadliwe działanie ww. kryteriów pozwolę sobie wykazać na podstawie powiatu gliwickiego, jedynego powiatu w woj. śląskim, który nie spełnił dwóch spośród trzech warunków i nie może korzystać ze wsparcia w ramach Działania 3.2.
Po pierwsze, średnia stopa bezrobocia nie jest wskaźnikiem obiektywnym. W 1999 r. średnia stopa bezrobocia dla powiatu gliwickiego była podawana łącznie, dla powiatu i dla miasta Gliwice. Gliwice, miasto o dużym potencjale gospodarczym, miało w tym czasie niski wskaźnik bezrobocia i to wpłynęło na obniżenie stopy bezrobocia w powiecie gliwickim. Po drugie, na terenie powiatu gliwickiego, w Knurowie, funkcjonują dwie kopalnie: KWK ˝Knurów˝ i KWK ˝Szczygłowice˝. W latach 1999-2001 kopalnie te były zobligowane do przyjmowania pracowników z likwidowanych, a nieleżących na terenie administracyjnym powiatu gliwickiego kopalń: KWK ˝Dębieńsko˝ i KWK ˝Gliwice˝, co wpłynęło na niespełnienie warunku 3. W kryteriach nie uwzględniono tak ważnego dla oceny potrzeby przeprowadzania restrukturyzacji wskaźnika, jakim jest dynamika wzrostu bezrobocia. Dla powiatu gliwickiego w latach 1999-2001 dynamika wzrostu bezrobocia wynosiła około 80%, przy około 40-procentowej dynamice wzrostu w kraju i około 50% dynamice wzrostu w woj. śląskim.
Niestety w programie stypendialnym z funduszy unijnych wykorzystano te same kryteria. Jednym słowem studenci mieszkający w miastach powyżej 20 tys. mieszkańców, znajdujących się na terenie powiatów, które nie otrzymają wsparcia w ramach Działania 3.2., nie mają prawa do ubiegania się o stypendium ze środków unijnych. Na terenie województwa śląskiego w tej sytuacji są jedynie studenci mieszkający w Knurowie. Rodzi to ogromne poczucie niesprawiedliwości przyjętych kryteriów. Restrukturyzacji wymaga cały Śląsk, a tym bardziej miasto, w którym funkcjonują dwie kopalnie i w którym do niedawna ponad 70% mieszkańców utrzymywało się z pracy w przemyśle ciężkim.
Środki z funduszy unijnych przeznaczone są na wyrównywanie szans edukacyjnych i powinny być kierowane przede wszystkim do samorządów, na terenie których nie funkcjonują uczelnie wyższe. Oczywiste jest, iż student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, mieszkający poza ośrodkiem akademickim, bardziej potrzebuje wsparcia niż ten mieszkający blisko uczelni.
Tymczasem na Śląsku studenci mieszkający w dużych miastach, na terenie których funkcjonują uniwersytety, politechniki i wyższe szkoły zawodowe, mogą ubiegać się o stypendia z funduszy unijnych, a studenci z Knurowa - nie. Zaznaczam, że ani w Knurowie, ani w powiecie gliwickim nie funkcjonuje jakakolwiek uczelnia wyższa.
Proponuję, aby przy klasyfikowaniu obszarów przewidzianych do wsparcia w ramach działania 3.2 ZPOR, zamiast wskaźnika stopy bezrobocia powyżej 15%, przyjąć wskaźnik udziału w strukturze bezrobotnych poprzednio pracujących osób pochodzących z przetwórstwa przemysłowego oraz górnictwa i kopalnictwa powyżej 25%. Należy również zmienić kryteria kwalifikacji powiatów do programu stypendiów unijnych. Moim zdaniem kryteria dla Działania 3.2. i programu stypendiów unijnych nie powinny być takie same, bo w ten sposób podwójnie tracą mieszkańcy mieszkający na terenach niezakwalifikowanych do tych działań.
Szanowny Panie Ministrze!
1. Dlaczego Ministerstwo Gospodarki i Pracy przyjęło kryteria, które powodują, że powiaty wymagające restrukturyzacji i będące terenami zmarginalizowanymi nie mogą skorzystać z pomocy w ramach Działania 3.2., a studenci mieszkający w tych powiatach w miastach powyżej 20 tys. mieszkańców nie mogą ubiegać się o stypendia unijne? Kiedy studenci z takich miast jak Knurów będą mogli ubiegać się stypendia unijne?
2. Czy w Ministerstwach: Gospodarki i Pracy oraz Edukacji Narodowej i Sportu prowadzone są prace nad zmianą zasad kwalifikowania powiatów do wsparcia w ramach Działania 3.2. oraz możliwości skorzystania przez ich mieszkańców ze stypendiów unijnych? Jeżeli nie, to kiedy takie prace zostaną podjęte?
Z poważaniem
Poseł Krystyna Szumilas
Warszawa, dnia 21 października 2004 r.